Büyük Madenci Grevi ve Ankara Yürüyüşü’nü anlatacağımız belgesel film çalışmasında sona yaklaştık. Her şey planladığımız gibi yerli yerinde. Kurgu aşamasına gelen görüntülere bazen yenilerini katmak zorunda kalsak da; planın dışına çıkmadan, tarihsel zenginlik oluşturduğumuzu düşünerek, “kayda devam” diyoruz.
1990-91 grevinde, direnişçi işçilerle beraber yollara düşen kadınların arasında, kucağında küçük çocukları ile saf tutan kadınlar da vardı. Kozlu’da, annesinin kucağından indirilip de, yüksek bir duvarın üstünde, elinde oyuncak madenci çekici ile fotoğraflarda yer alan küçük bir çocuğun izini sürüyoruz bu günlerde. Gençlik baharını süren madenci çocuğuna henüz ulaşamadık. Belki de askerde! Belki de ailece göç ettiler Zonguldak’tan! 18 yıl önce, elinde oyuncak çekiçle kameralara poz veren çocuğun, yetişkin delikanlı haliyle görüntülerini alıp, günümüze ilişkin düşüncelerini öğrenmek istiyoruz. Kim bilir? Şu günlerde belki de; elinde gerçek madenci çekici, kaçak ocakta çalışıyordur aradığımız madenci çocuğu! “Kayda devam” derken; duvarında, sakallı beş işçinin fotoğraf karesi ile Deniz Gezmiş’in çerçeveli fotoğrafının yan yana olduğu bir balıkçı barınağında, emekli maden işçilerini kayda aldık geçen hafta. Büyük Madenci Grevi başladığı gün, sakallarını kestirmemeye karar veren, grevin son günü 52 günlük sakalla objektif karşısına geçen, çocukluk arkadaşı emekli madenciler, dalga sesini bastırıp, arada rakı kadehlerini tokuşturarak sohbeti koyulaştırdılar kayıt süresince.
Hasan, grev başladığında “ha bugün biter, ha yarın biter” diye, düşünmüş. Ta ki, Devrek’e doğru yüz bin kişi olup da yürüyüş kolunun ucu bucağı görünmeyince “vay be, biz ne güçlü insanlarız!” demiş. Üstüne, başına pek sağlam şeyler almadığından, o gece eve dönmüş. Fakat sıkıntıdan uyuyamamış. Ertesi sabah, gün ışımadan yola koyulup, yürüyüş kolundaki arkadaşları ile buluşmuş. Deller Köprüsü barikatına kadar “Geliyor geliyor madenciler geliyor” sloganını haykırmış.
İsmet, yıllarca bacaağızlarında kancacılık yaparken kancaladığı kömür arabalarının katarına benzetmiş yürüyüş kolunu. “O kadar ustalıkla kancalamışız ki, katar kanca kesmedi” diyerek, İrfan’dan destek aldı. “Öyle” dedi, İrfan da. “Valla, o kadar kalabalıktık... Yanlış hiç bir şey olmadı. Bütün Zonguldak Ankara yolundaydık” diyerek İsmet’i onayladı.
Cengiz, daha çok, maden işçisinin iyi niyetli olması konusunda konuştu. “Ekmek davası için mücadele ettiğimiz o günlerde, bir kişinin burnu bile kanamadı. Yürüyüş süresince, bu masadaki gibi, ortada ne varsa paylaştık işçi arkadaşlarla” dedi. Grevden sonra, GMİS üyeleri olarak, Harb-İş Sendikası üyesi direnişçi işçilere destek vermek amacıyla Adana’ya gittiklerini ve orada yaşadıklarından çok etkilendiğini belirten Cengiz, “biz madenciler büyük bir grev yaşamıştık ama Adana’da gördüklerim bizi boşa düşürmüştü. Orada, kadınlar kucaklarında çocuklarla polis barikatlarına yükleniyorlardı” dedi.
Deniz Gezmiş’in fotoğrafını üniversite öğrencisi bir gencin getirdiğini ve demokrasi mücadelesi uğruna yaşamını feda eden namuslu bir insanın fotoğrafını mekanında bulundurmaktan onur duyduğunu belirten Namık, “Eğer biz çalışıp evimize ekmek getirebildiysek, geçmişte mücadele veren bu gençler sayesindedir. Benim çocuğum iş güç sahibi olabildiyse, bizim mücadelemiz sayesindedir” diyerek, her şart altında mücadelenin devam etmesi gerektiğini vurguladı.
Grev dönemi her konuda kendilerine yardımcı olan, vefat etmiş esnaf arkadaşları Fevzi NilHabeş (Öztürk)’in de fotoğrafını astıkları balıkçı barınağında, belli günlerde bir araya gelerek sohbet ettiklerini belirten emekli işçiler, grevden sonra aldıkları zamla ancak borçlarını kapattıklarını, resen emekli edilme sonucunda birden bire büyük bir boşluğa düştüklerini, Zonguldak’ın derinliklerinde zengin kömür damarları olduğunu ve TTK’nın bir an önce yeni işçi alması gerektiğini söylediler.
